Kancelaria prawna to potoczne określenie biura świadczącego pomoc prawną. Z prawnego punktu widzenia znaczenie ma to, kto ją prowadzi. Adwokat i radca prawny wykonują zawód w formach określonych ustawowo: w indywidualnej kancelarii, w zespole adwokackim lub spółkach osobowych, a radca prawny także na podstawie umowy o pracę. Tylko oni:
- mogą zawodowo reprezentować klientów przed sądami;
- są związani tajemnicą zawodową;
- mają obowiązkowe ubezpieczenie OC;
- odpowiadają dyscyplinarnie przed swoim samorządem.
Nazwą „kancelaria prawna” może natomiast posługiwać się każdy, również osoba bez uprawnień zawodowych. Przed podpisaniem umowy trzeba więc sprawdzić status prawnika w rejestrze, formę prowadzenia kancelarii oraz to, kto osobiście poprowadzi sprawę.
Kto może prowadzić kancelarię prawną – i dlaczego nazwa nic nie gwarantuje
W Polsce udzielanie porad prawnych nie jest zastrzeżone wyłącznie dla adwokatów i radców prawnych. Poradę, opinię lub projekt umowy może przygotować także absolwent prawa bez aplikacji, firma doradcza czy kancelaria odszkodowawcza. Ochroną prawną objęte są natomiast tytuły zawodowe i określone czynności.
Tytuł adwokata przysługuje osobie wpisanej na listę adwokatów, a tytuł radcy prawnego osobie wpisanej na listę radców prawnych. Kancelarię adwokacką prowadzi adwokat, a kancelarię radcy prawnego radca. Określenia „kancelaria prawna”, „biuro prawne”, „doradca prawny” czy „ekspert prawny” nie są chronione, więc same nie potwierdzają uprawnień osoby, z którą kontaktuje się klient.
Różnica jest szczególnie istotna w trzech sytuacjach:
- Reprezentacja w sądzie. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ogranicza krąg pełnomocników w sprawach cywilnych. Oprócz adwokatów i radców prawnych należą do niego głównie najbliżsi członkowie rodziny, współuczestnicy sporu oraz, w niektórych sprawach, przedstawiciele innych zawodów, np. rzecznik patentowy w sprawach własności przemysłowej. Firma doradcza nie może więc „prowadzić sprawy w sądzie” przez pracownika bez uprawnień.
- Sprawy karne. Obrońcą może być wyłącznie adwokat albo radca prawny.
- Przymus adwokacko-radcowski. Niektóre środki zaskarżenia, np. skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego lub kasację w sprawie karnej, może sporządzić tylko profesjonalny pełnomocnik. W sprawach podatkowych i własności przemysłowej krąg uprawnionych obejmuje również doradców podatkowych i rzeczników patentowych.
Formy, w jakich działają adwokaci i radcowie – co z nich wynika dla klienta
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze pozwala adwokatowi wykonywać zawód w indywidualnej kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim albo spółce:
- cywilnej lub jawnej;
- partnerskiej;
- komandytowej lub komandytowo-akcyjnej.
Wspólnikami, partnerami lub komplementariuszami mogą być wyłącznie przedstawiciele zawodów prawniczych wymienionych w ustawie, a jedynym przedmiotem działalności takiej spółki jest świadczenie pomocy prawnej. Adwokat nie może wykonywać zawodu, pozostając w stosunku pracy.
Radca prawny może wykonywać zawód również na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, obok kancelarii radcy prawnego i spółek osobowych. Często pracuje w ten sposób jako prawnik wewnętrzny w firmie lub instytucji. Radca pozostający w stosunku pracy nie może jednak być obrońcą w sprawie karnej.
Dla klienta wynikają z https://klimkowski-kancelaria.pl tego dwie konsekwencje.
Pierwsza dotyczy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie jest ona formą wykonywania zawodu przez adwokata ani radcę prawnego. Gdy klient zawiera umowę ze spółką z o.o. używającą nazwy „kancelaria prawna”, powinien ustalić, kto faktycznie świadczy pomoc i czy ma uprawnienia adwokata lub radcy. Trzeba również sprawdzić, kto jest stroną umowy i kto odpowiada za ewentualny błąd.
Druga dotyczy odpowiedzialności w spółce partnerskiej. Zgodnie z ustawą z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych partner nie odpowiada osobiście za zobowiązania spółki wynikające z błędów innych partnerów przy wykonywaniu zawodu. Klient może natomiast dochodzić roszczeń od spółki i partnera, który popełnił błąd, objętego obowiązkowym ubezpieczeniem OC. Przy dużych sprawach znaczenie ma więc ustalenie, kto odpowiada za ich prowadzenie, ponieważ to jego błąd i ubezpieczenie mogą być istotne.
Przykład modelowy: przedsiębiorca zleca spółce partnerskiej adwokatów przygotowanie umowy z zagranicznym kontrahentem. Jeden z partnerów pomija klauzulę dotyczącą właściwości sądu, a powstały spór prowadzi do kosztownego procesu za granicą. Przedsiębiorca może wystąpić z roszczeniem wobec spółki i tego partnera, a sprawa w praktyce trafia do jego ubezpieczyciela OC. Pozostali partnerzy, którzy nie zajmowali się umową, nie odpowiadają za ten błąd własnym majątkiem.
Jak sprawdzić kancelarię przed podpisaniem umowy
Weryfikacja zajmuje kilka minut i może zapobiec wielu rozczarowaniom:
- Status prawnika. Adwokata sprawdza się w Krajowym Rejestrze Adwokatów i Aplikantów Adwokackich, a radcę w wyszukiwarce samorządu radcowskiego. Rejestry wskazują, czy dana osoba wykonuje zawód, oraz adres kancelarii.
- Podmiot, z którym zawierana jest umowa. Dane kancelarii indywidualnej znajdują się w CEIDG, a spółek w KRS. Porównaj nazwę, NIP i adres z danymi w umowie.
- Kto poprowadzi sprawę. W większych kancelariach pracuje często zespół, w tym aplikanci. Aplikant może w określonym zakresie zastępować adwokata lub radcę, również przed sądem, ale klient ma prawo wiedzieć, kto odpowiada za prowadzenie sprawy.
- Doświadczenie w danej dziedzinie. Tytuł zawodowy nie przesądza o specjalizacji. W rejestrze adwokatów można znaleźć deklarowaną praktykę preferowaną, lecz więcej powie rozmowa o podobnych sprawach.
- Brak konfliktu interesów. Adwokat i radca nie mogą prowadzić sprawy przeciwko klientowi, którego wcześniej reprezentowali w tej samej lub powiązanej sprawie, ani reprezentować obu stron sporu.
Do ostrożności powinny skłonić następujące sygnały:
- obietnica pewnej wygranej;
- presja na natychmiastowe podpisanie umowy, bez czasu na jej przeczytanie;
- wynagrodzenie wyłącznie jako procent od wygranej;
- cesja, czyli umowa przenosząca roszczenie klienta na kancelarię, bez wyjaśnienia jej skutków.
Zasady etyki zawodowej adwokatów i radców pozwalają na premię za sukces wyłącznie jako dodatek do wynagrodzenia podstawowego. Umowa przewidująca tylko procent od wyniku sprawy może więc wskazywać, że druga strona nie podlega tym zasadom.
Przykład modelowy: po wypadku drogowym z panem Tomaszem kontaktuje się przedstawiciel firmy reklamującej się jako kancelaria odszkodowawcza. Proponuje umowę, zgodnie z którą firma otrzyma procent przyszłego odszkodowania, a pan Tomasz udzieli jej pełnomocnictwa do kontaktów z ubezpieczycielem. Firma nie jest kancelarią adwokacką ani radcowską. Kiedy ubezpieczyciel odmawia pełnej wypłaty, firma nie może wystąpić z pozwem jako pełnomocnik. Proponuje współpracującego adwokata, za którego klient zapłaci dodatkowo. Przed podpisaniem takiej umowy trzeba porównać jej koszt z bezpośrednim zleceniem sprawy adwokatowi lub radcy prawnemu i sprawdzić warunki wypowiedzenia.
Jaki specjalista do jakiej sprawy
Nie każda sprawa wymaga adwokata lub radcy prawnego. Czasem właściwy jest inny zawód zaufania publicznego, a niekiedy niezbędna jest współpraca kilku specjalistów.
| Problem | Kto zwykle pomoże | Dlaczego |
|---|---|---|
| Spór sądowy, sprawa rodzinna, karna, pracownicza | adwokat lub radca prawny | reprezentacja przed sądem, obrona w sprawie karnej |
| Sprzedaż nieruchomości, darowizna mieszkania, intercyza, testament notarialny | notariusz, a w razie sporu lub nietypowych warunków także adwokat lub radca | forma aktu notarialnego jest wymagana prawem, ale notariusz jest bezstronny i nie reprezentuje żadnej ze stron |
| Spór z urzędem skarbowym, planowanie podatkowe | doradca podatkowy albo adwokat lub radca specjalizujący się w prawie podatkowym | doradca podatkowy może reprezentować w postępowaniu podatkowym i przed sądem administracyjnym w sprawach podatkowych |
| Znak towarowy, patent, wzór przemysłowy | rzecznik patentowy | specjalistyczne postępowania przed Urzędem Patentowym |
| Zadłużona firma, restrukturyzacja, upadłość | doradca restrukturyzacyjny oraz adwokat lub radca | przygotowanie postępowania i pełnienie funkcji w nim |
Co zrobić, gdy współpraca z kancelarią się nie układa
Brak kontaktu z prawnikiem, przeoczony termin czy spór o wynagrodzenie zdarzają się również w kancelariach adwokackich i radcowskich. Klient ma kilka możliwości działania.
Zmiana pełnomocnika. Pełnomocnictwo można wypowiedzieć w każdej chwili. W postępowaniu sądowym wypowiedzenie staje się skuteczne wobec sądu w chwili jego zawiadomienia. Jeżeli to adwokat lub radca wypowiada pełnomocnictwo, co do zasady musi działać za klienta jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że klient zwolni go z tego obowiązku. Najbezpieczniej najpierw ustanowić nowego pełnomocnika, a potem wypowiedzieć poprzednie pełnomocnictwo. Kancelaria powinna wydać klientowi dokumenty dotyczące sprawy.
Skarga dyscyplinarna. Skargę na adwokata można złożyć do rzecznika dyscyplinarnego okręgowej rady adwokackiej, a na radcę prawnego do rzecznika dyscyplinarnego okręgowej izby radców prawnych. Postępowanie dotyczy naruszenia zasad etyki i obowiązków zawodowych. Może zakończyć się karą dla prawnika, ale nie przyznaniem odszkodowania klientowi.
Roszczenie odszkodowawcze. Jeśli klient poniósł szkodę wskutek błędu pełnomocnika, np. przeoczenia terminu wniesienia apelacji, może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. Obowiązkowe OC adwokatów i radców zwiększa szansę zaspokojenia roszczenia. Trzeba jednak wykazać, że przy prawidłowym działaniu sprawa zakończyłaby się korzystniej.
Podmioty bez uprawnień zawodowych. W sporze z firmą, która nie jest kancelarią adwokacką ani radcowską, klient może skorzystać ze zwykłych środków prawa cywilnego. Konsument może zwrócić się do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, a w przypadku praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów do Prezesa UOKiK. Skarga do samorządu zawodowego nie jest wówczas możliwa.
Przy umowach zawieranych przez konsumenta na odległość lub poza lokalem kancelarii co do zasady przysługuje 14 dni na odstąpienie. Prawo to wygasa, jeżeli na wyraźne żądanie konsumenta usługa została w tym czasie wykonana w całości. Trzeba uwzględnić to przed zleceniem „pilnego” działania przez telefon czy formularz internetowy.
Ile kosztuje kancelaria i jak uniknąć nieporozumień
Honorarium adwokata lub radcy prawnego określa umowa. Najczęstsze formy rozliczenia to:
- ryczałt za sprawę lub jej etap;
- stawka godzinowa;
- opłata za poszczególne czynności, np. konsultację, pismo czy udział w rozprawie;
- abonament, zwłaszcza dla przedsiębiorców.
Stawki z rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości nie są cennikiem kancelarii. Sąd wykorzystuje je do ustalenia kwoty kosztów zastępstwa zwracanych stronie wygrywającej, która zwykle nie pokrywa całego honorarium.
Umowa powinna precyzować:
- zakres zlecenia;
- sposób rozliczenia;
- koszty dodatkowe, w tym opłaty sądowe, koszty biegłych i opłatę skarbową od pełnomocnictwa;
- sposób kontaktu;
- zasady rozliczenia przy wcześniejszym zakończeniu współpracy.
Przy stawce godzinowej uzgodnij szacunkowy budżet i to, czy kancelaria uprzedzi o jego przekroczeniu.
Kancelaria prawna jest więc szerokim pojęciem. O gwarancjach dla klienta decydują uprawnienia adwokata lub radcy prawnego, forma prowadzenia działalności i ustalenie, kto osobiście odpowiada za sprawę. Sprawdzenie rejestru i przeczytanie umowy może zapobiec problemom, które później trudno rozwiązać. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym, a przy braku środków skorzystać z punktu nieodpłatnej pomocy prawnej.
radca prawny, doradca restrukturyzacyjny
Radca prawny (OIRP Łódź, ŁD-2568) i doradca restrukturyzacyjny, członek KIDR. Prowadzi kancelarię w Łodzi i Trójmieście; zajmuje się sprawami rodzinnymi, spadkowymi, nieruchomościowymi, upadłością i restrukturyzacją; artykuły prawnicze publikuje od 2014 r.
- E-mail: klimkowski@onet.pl
- Telefon: +48 600 365 228
Sama nazwa „kancelaria prawna” niczego mi nie gwarantuje, najpierw sprawdziłabym uprawnienia konkretnej osoby.
Nie skreślałbym automatycznie podmiotu działającego jako spółka z o.o., ale chciałbym dokładnie wiedzieć, kto będzie świadczył pomoc prawną. Ważne jest też, z kim faktycznie zawieram umowę i kto odpowiada za ewentualne błędy. Samo zatrudnianie adwokatów czy radców prawnych nie wyjaśnia jeszcze wszystkich kwestii dotyczących odpowiedzialności.
Przy rozliczeniu godzinowym ustaliłabym maksymalny budżet oraz zasady informowania o dodatkowych kosztach. Nie chciałabym dowiedzieć się dopiero po zakończeniu sprawy, że liczba przepracowanych godzin znacznie przekroczyła początkowe założenia.
Możliwość sprawdzenia adwokata w oficjalnym rejestrze powinna być pierwszym krokiem przed podpisaniem pełnomocnictwa.
Zmiana pełnomocnika w trakcie postępowania może być trudniejsza organizacyjnie, niż się wydaje. Trzeba zadbać o przekazanie dokumentów, ustalić aktualne terminy procesowe i dopilnować zawiadomienia sądu. Dlatego przy dłuższej sprawie szczególnie ważny byłby dla mnie regularny kontakt z prawnikiem. Nie oczekiwałabym informacji codziennie, ale chciałabym wiedzieć, na jakim etapie znajduje się postępowanie i jakie czynności są planowane. Brak komunikacji przez kilka tygodni bez wyjaśnienia byłby dla mnie powodem do rozmowy o dalszej współpracy.
Nie uważam, że duża kancelaria z kilkunastoma prawnikami musi być lepsza od indywidualnej praktyki. Przy sprawie rodzinnej lub spadkowej wolałbym bezpośredni kontakt z osobą, która rzeczywiście zajmuje się dokumentami. Z kolei przy skomplikowanej obsłudze przedsiębiorstwa zespół specjalistów może być dużą zaletą. Najważniejsze, żeby klient od początku wiedział, kto prowadzi sprawę i do kogo może kierować pytania.